N-GO: Następna generacja ZX Spectrum w Twoich rękach

Świat retrokomputerów nie stoi w miejscu, a dla entuzjastów ZX Spectrum nastały fascynujące czasy. Choć oryginalne maszyny z lat 80. wciąż mają swój urok, współczesne technologie pozwalają na stworzenie sprzętu, który nie tylko wiernie emuluje klasyki, ale znacząco rozszerza ich możliwości. Jednym z najciekawszych urządzeń tego typu dostępnych obecnie na rynku jest Manuferi N-GO – autoryzowany klon rewolucyjnego projektu ZX Spectrum Next.

Czym jest ZX Spectrum Next i jego klon N-GO?

ZX Spectrum Next to 8-bitowy komputer, który zadebiutował w 2017 roku dzięki udanej kampanii crowdfundingowej. Maszyna ta jest sprzętowo kompatybilna z klasycznymi „Gumiakami” z lat 80., jednak oferuje znacznie potężniejszą specyfikację. Ze względu na ogromny sukces projektu i trudności z dostępnością oryginałów (uczestnicy drugiej kampanii z 2020 roku czekali na swój sprzęt aż do początku 2026 roku), na rynku pojawiły się klony, takie jak N-GO.

N-GO jest najbardziej zbliżonym do oryginału klonem, wykonanym za pełną zgodą twórców ZX Spectrum Next. W przeciwieństwie do pierwowzoru, który bywa dostępny głównie na rynku wtórnym w wygórowanych cenach, N-GO można nabyć bezpośrednio u producenta w kilku wariantach:

• Jako samą płytę główną (pasującą do starych obudów po modyfikacjach).
• W replice klasycznej obudowy ZX48K z gumową klawiaturą.
• W niestandardowej obudowie akrylowej z profesjonalną klawiaturą mechaniczną.

Specyfikacja techniczna i architektura

Sercem komputera jest procesor Z80N (kompatybilny z Zilog Z80), zaimplementowany w układzie FPGA Xilinx Spartan 6. Pozwala to na osiągnięcie niespotykanej w epoce wydajności przy zachowaniu pełnej stabilności.

Komponent	Opis i możliwości
Procesor	Z80N w układzie FPGA (Xilinx Spartan 6)
Taktowanie	Od 3,5 MHz do 28 MHz
Pamięć RAM	2 MB (wlutowane standardowo w N-GO)
Koprocesory	COPER (rejestry wideo), ZX NDMA (kopiowanie bloków pamięci)
Grafika	Tryby klasyczne, ULA Next (4/8-bit kolor), ULA Plus
Dźwięk	Beeper, 3x AY-38910, 4x 8-bit DAC
Nośnik danych	Karta SD (system, ROMy, gry)

N-GO oferuje przewagę nad oryginalnym Nextem w postaci standardowo wbudowanych 2 MB pamięci RAM (oryginał miał 1 MB z opcją rozszerzenia) oraz zintegrowanego modułu zegara czasu rzeczywistego (RTC) z podtrzymaniem bateryjnym. Dodatkowo płyta główna N-GO posiada lepsze zabezpieczenia przeciwprzepięciowe oraz fizyczny włącznik zasilania.

Interfejsy i złącza

N-GO to maszyna, która łączy świat analogowy z cyfrowym. Na panelu tylnym i bocznym znajdziemy imponujący zestaw portów:

• Wideo: Wyjście HDMI (cyfrowe) oraz VGA (sygnał RGB monitorowy lub telewizyjny przez SCART).
• Audio: Wyjście stereo oraz tradycyjny port magnetofonu.
• Sterowanie: Dwa porty joysticka (standardowo po lewej stronie), port PS/2 dla zewnętrznej myszki lub klawiatury.
• Rozszerzenia: Pełna szyna ZX Spectrum do podłączania oryginalnych przystawek z epoki.
• Złącza wewnętrzne: Porty na moduł Wi-Fi (ESP-01) oraz akcelerator Raspberry Pi Zero.

Możliwości graficzne i dźwiękowe

Komputer wprowadza standard ULA Next, który eliminuje klasyczny problem „color clash” (nakładania się atrybutów kolorów). Pozwala on na wyświetlanie grafiki w niskich i wysokich rozdzielczościach w palecie 4 lub 8-bitowej. Sprzęt obsługuje również 128 duszków (sprite’ów) o rozmiarze 16×16 oraz sprzętowy scrolling (tilemaps), co zbliża możliwości Spectrum do konsol takich jak NES.

W sferze dźwiękowej, oprócz klasycznego speakera, otrzymujemy aż trzy układy AY-38910 oraz cztery przetworniki cyfrowo-analogowe DAC, które mogą być konfigurowane jako popularne w epoce rozszerzenia dźwiękowe.

System operacyjny i kompatybilność

Po uruchomieniu komputera użytkownika wita Next ZX OS z intuicyjną przeglądarką plików (Browser), która umożliwia ładowanie gier i programów niemal tak łatwo, jak w emulatorze.

Obsługiwane formaty plików:

• Standardowe: .bas, .tap, .z80, .sna
• Nowoczesne: .next, .snx, .dot
• Obrazy dysków: .dsk
• Wymagające dodatków: .tzx (wymaga Pi Zero), .scl, .trd (wymagają uruchomienia innego rdzenia z systemem ESX DOS).

Cechą unikalną N-GO jest jego „dwusystemowość”. Na płycie głównej znajduje się przełącznik pozwalający na pracę w trybie ZX Next lub ZX DOS (niezależna implementacja FPGA oparta na projekcie ZX UNO). Co więcej, dzięki naturze FPGA, na komputerze można uruchamiać tzw. „rdzenie” (cores), które zmieniają go w zupełnie inne maszyny, takie jak:

• ZX 80/81
• Timex, Pentagon 128K
• Maszyny spoza rodziny Spectrum: NES, MSX, Atari 2600, Amstrad CPC.

Analiza opłacalności: N-GO vs. inne rozwiązania

Wybór współczesnego klona ZX Spectrum zależy od oczekiwań użytkownika względem autentyczności podzespołów i ceny.

Urządzenie	Przybliżona cena	Kluczowa cecha
N-GO (kompletny)	ok. 1200 zł	Pełna zgodność z Next, HDMI, obudowa akrylowa
N-GO (płyta)	ok. 600 zł	Najtańszy sposób na Nexta dla majsterkowiczów
CZ512 (Neo)	ok. 1200 zł	Oryginalny procesor Z80 i układy AY, duża prostota
ZX UNO	ok. 500 zł	Mała „kostka” FPGA, obsługa wielu maszyn
Mister FPGA	ok. 800 – 3000 zł	Uniwersalny kombajn do emulacji wszystkiego (w tym Next)

N-GO wygrywa z projektem CZ512 pod względem możliwości graficznych (ULA Next) i obecności wyjścia HDMI. CZ512 jest jednak bliższy oryginałowi, ponieważ wykorzystuje fizyczne, stare układy scalone zamiast ich implementacji w FPGA. Z kolei rozwiązania typu Mister FPGA są potężniejsze, ale brakuje im autentycznego doświadczenia obcowania ze sprzętem dedykowanym pod konkretną platformę, w tym możliwości korzystania ze specyficznych obudów czy klawiatur.

Podsumowanie

Manuferi N-GO to niezwykle udany klon, który stanowi doskonałą bramę do świata „następnej generacji” ZX Spectrum. Choć brak dołączonej instrukcji papierowej i momentami zawiła konfiguracja przy zmianie rdzeni mogą być wyzwaniem, jakość wykonania obudowy (satynowy akryl) oraz genialna klawiatura mechaniczna na przełącznikach Gateron w pełni rekompensują te niedogodności. Dla fanów chcących cieszyć się nowymi grami i demami, które wykorzystują pełnię możliwości standardu Next, jest to obecnie jeden z najlepszych wyborów na rynku.