Nowe szaty Króla: Recenzja i unboxing współczesnych wersji Commodore 64 na FPGA
Sentyment do klasycznej informatyki lat 80. nie słabnie. Dla wielu pasjonatów historii komputerów, Commodore 64 pozostaje maszyną kultową – podstawowym narzędziem retro, na którym do dzisiaj uruchamia się gry i eksperymentuje z oprogramowaniem. Choć oryginalne układy scalone nieubłaganie się starzeją, współczesna technologia przychodzi z pomocą pod postacią układów FPGA. W murach wrocławskiego Muzeum Gry i Komputery Minionej Ery nadarzyła się wyjątkowa okazja, aby przyjrzeć się bliżej nowoczesnym inkarnacjom tej legendarnej platformy: Commodore 64 Ultimate w wersjach beżowej, przezroczystej oraz limitowanej wersji złotej.
Poniższa analiza to szczegółowy wgląd w jakość wykonania, ergonomię oraz estetykę współczesnego sprzętu, który próbuje połączyć wierność oryginałowi z nowoczesnymi oczekiwaniami użytkowników.
Dlaczego FPGA? Motywacje purysty
Inwestycja w nowoczesny sprzęt oparty na technologii FPGA (Field Programmable Gate Array) często wynika z prozaicznych, ale bolesnych przyczyn: awaryjności oryginalnego sprzętu. Klasyczne egzemplarze Commodore 64 potrafią ulec uszkodzeniu w najmniej oczekiwanym momencie – usterki klawiatur, problematyczne porty joysticków czy awarie zasilaczy bywają codziennością. Wizja kurczących się zasobów działających maszyn skłania ku poszukiwaniu alternatyw.
Dla wielu użytkowników Commodore 64 Ultimate to pierwsze zderzenie z technologią FPGA. Maszyna ta oferuje wierne odtworzenie architektury oryginalnego komputera, oferując jednocześnie 128 MB pamięci oraz wbudowany browser do zarządzania plikami i oprogramowaniem. Co kluczowe dla purystów, urządzenie wyposażono w tradycyjne wyjścia wideo, takie jak S-Video oraz RGB. Pozwala to na bezproblemowe podłączenie komputera do klasycznych monitorów CRT, co dla wielu stanowi jedyną akceptowalną formę obcowania z retro grafiką. Choć obecne jest tu także wyjście HDMI, bezpośrednie generowanie sygnału analogowego dla kineskopów eliminuje potrzebę stosowania drogich, zewnętrznych upscalerów.
Unboxing wersji beżowej i pierwsze rozczarowanie
Wersja beżowa w założeniu ma stanowić bezpośrednie nawiązanie do klasycznej kolorystyki i stylu pierwszych modeli Commodore 64. Opakowanie urządzenia mocno nawiązuje do oryginalnych pudełek z epoki (w wersjach angielsko-amerykańskich), wykorzystując charakterystyczne linie i stylistykę retro instrukcji obsługi. Producent umieścił na nim nawet humorystyczne hasła marketingowe, takie jak „Digital Detox”, oraz trudne do zinterpretowania easter eggi w postaci listy nietypowo brzmiących nazwisk. Pojawił się tam również logotyp nawiązujący do dawnych certyfikatów jakości (Quality Seal of Approval), stylizowany na rozwiązania znane z konsol Nintendo.
Sam komputer w wersji beżowej cechuje się nieco ciemniejszym odcieniem plastiku niż większość zachowanych do dziś, zżółkniętych oryginałów, co prawdopodobnie odpowiada fabrycznemu kolorowi maszyn z lat 80. Niestety, bliższe oględziny ujawniają poważne wady produkcyjne.
Największym problemem okazuje się jakość spasowania obudowy w fabrykach. Egzemplarze te potrafią opuścić linię produkcyjną krzywo złożone. Co więcej, w środowisku kolekcjonerskim pojawiają się doniesienia o uszkodzeniach mechanicznych – popękany plastik w okolicach klawiatury bywa częstym problemem transportowym.
Konstrukcja budzi zastrzeżenia pod kątem dążenia do przesadnych oszczędności:
- Niejednolity kolor: Górna i dolna część obudowy potrafią zauważalnie różnić się odcieniem plastiku.
- Nieestetyczne złącza: Z tyłu urządzenia zastosowano współczesne, przezroczyste porty z widocznymi śrubami mocującymi, znane z komputerów PC. Nie tylko psuje to efekt premium, ale wystające elementy montażowe mogą fizycznie blokować podłączenie niektórych klasycznych kontrolerów lub akcesoriów.
- Problemy montażowe: Śruby mocujące obudowę bywają fabrycznie dokręcone z tak ogromną siłą, że próba ich odkręcenia zwykłym narzędziem grozi wyrobieniem gwintu lub uszkodzeniem plastiku. Zbyt mocne skręcenie komponentów w fabryce może być bezpośrednią przyczyną pękania obudów.
Wersja przezroczysta a modyfikacje użytkowników
Alternatywą dla beżu jest wersja z przezroczystą obudową, która eksponuje wnętrze komputera. Choć projekt ten prezentuje się nowocześnie, on również cierpi na przypadłości konstrukcyjne. Najpoważniejszą z nich jest wiotkość konstrukcji – laminat klawiatury oraz płyta główna potrafią mocno uginać się pod naciskiem palców podczas pisania, co drastycznie obniża komfort użytkowania.
Użytkownicy tego sprzętu często zmuszeni są do własnoręcznych modyfikacji (DIY). Wnętrze skrywa m.in. płytę główną połączoną z klawiaturą za pomocą fabrycznie bardzo krótkiego kabla USB, co utrudnia bezpieczne otwieranie obudowy bez ryzyka zerwania wtyku. Wymiana tego przewodu na dłuższy to jedna z pierwszych rekomendowanych poprawek. Dodatkowo pasjonaci montują dedykowane radiatory na układach scalonych w celu zapobiegania przegrzewaniu się starszych rewizji komponentów oraz instalują dodatkowe, niezależne diody sygnalizujące zasilanie (Power), ponieważ fabryczna dioda na obudowie bywa niefortunnie powiązana bezpośrednio z kontrolerem klawiatury, a nie z sekcją zasilania płyty.
Edycja Złota – Premium czy kicz?
Najwięcej emocji budzi limitowana, najdroższa wersja złota, nawiązująca do rzadkich, jubileuszowych edycji Commodore z przeszłości. Sam komputer dostarczany jest w zestawie z licznymi dodatkami o dyskusyjnej jakości:
- Certyfikat autentyczności: Indywidualnie numerowany dokument potwierdzający zakup wersji limitowanej (np. z numerem seryjnym serii limitowanej).
- Gadżety tekstylne: Koszulki reklamowe, których jakość nadruku budzi skojarzenia z tanimi prasowankami wykonywanymi domowym żelazkiem, podatnymi na zniszczenie już po pierwszym praniu.
- Flaga oraz gadżety: Flaga z logo Commodore zamocowana na plastikowej rurce przypominającej słomkę do napojów.
- Złoty wisior: Masywny naszyjnik z logotypem marki, umieszczony w dedykowanym, eleganckim pudełku. Choć samo pakowanie tej sekcji stoi na wysokim poziomie, estetyka samego wisiorka (ilość faktycznego złota jest oczywiście symboliczna, najpewniej jest to tylko nietrwałe pozłacanie) jest bardzo krzykliwa i pozbawiona subtelności.
Sama obudowa złotego Commodore 64 Ultimate prezentuje się nadspodziewanie dobrze – ma ładny, intensywny, pomarańczowo-złoty odcień i o dziwo wykazuje znacznie lepsze spasowanie elementów niż wersja beżowa. Konstrukcja jest sztywna, twarda i nie ugina się pod naciskiem. Wynika to prawdopodobnie ze specyfiki użytego barwnika lub tworzywa, które okazało się trwalsze od wersji przezroczystej i beżowej.
Głównym problemem wersji złotej okazują się jednak klawisze. Zastosowane tworzywo sprawia wrażenie pomalowanego najtańszą, matową farbą w sprayu, co wywołuje mało estetyczny efekt.
Iluzja podświetlenia LED
Złota i przezroczysta wersja Commodore 64 Ultimate wyposażono w nowoczesny system podświetlenia RGB LED. Wszystkie posiadają wbudowany głośniczek emitującym charakterystyczne kliknięcia przy operacjach systemowych. Urządzenia zasilane są standardowym zasilaczem impulsowym 12V z wtykiem baryłkowym. Choć próbowano stosować w tej linii złącza USB-C, ostatecznie zrezygnowano z nich z racji problemów z dostarczeniem odpowiedniej ilości prądu i stabilnością napięcia.
System podświetlenia aktywuje się widowiskową iluminacją w kolorach tęczy, a zachowaniem diod można sterować z poziomu oprogramowania lub za pomocą skrótów klawiszowych. Efekt końcowy jest jednak mocno rozczarowujący, głównie w wersji złotej.
W wersji przezroczystej lub beżowej standardowe, fabryczne nadruki na klawiszach wyglądają poprawnie. W wersji złotej zrezygnowano z tradycyjnego nadruku na rzecz laserowego usunięcia warstwy „złocenia”, co miało uczynić znaki przezroczystymi. Ponieważ diody LED umieszczone są wyłącznie w górnej części każdego przełącznika, światło nie rozprasza się równomiernie. W rezultacie podświetlona jest zaledwie połowa każdego klawisza i opisu, co wygląda chaotycznie, niesymetrycznie i drastycznie ogranicza czytelność znaków w ciemnym pomieszczeniu.
Jedynym elementem, który ratuje estetykę iluminacji, jest podświetlenie dolnej części obudowy. Światło przechodzące przez szczeliny i plastik ładnie rozprasza się na powierzchni biurka. Aby uzyskać zadowalający efekt wizualny w wersji złotej, użytkownik zmuszony jest do manualnego wyłączenia podświetlenia samych klawiszy w menu konfiguracyjnym i ustawienia jednolitego, statycznego koloru (np. czerwonego lub bursztynowego) dla samej obudowy. Dopiero po takich zabiegach sprzęt przestaje epatować jarmarcznym stylem i zaczyna wyglądać stylowo.
Podsumowanie
Współczesne repliki Commodore 64 na FPGA to urządzenia pełne skrajności. Z jednej strony oferują znakomitą implementację sprzętową, doskonałe wsparcie dla sygnałów wideo (niezbędne dla posiadaczy monitorów CRT) oraz dają radość z obcowania z nowym, sprawnym komputerem retro. Z drugiej strony, niedociągnięcia produkcyjne, problemy ze spasowaniem plastików w wersji beżowej, wiotkość wersji przezroczystej oraz nietrafione decyzje projektowe dotyczące podświetlenia klawiatury w drogiej edycji złotej pozostawiają spory niedosyt. Kupując produkt pozycjonowany jako premium, użytkownik otrzymuje hardware, który w wielu miejscach wymaga finalnego dopracowania i personalizacji we własnym zakresie.
